Fabrikanten, overheden of algoritmes: wie domineert de textielindustrie in 2040?

Met steun van de internationale organisatie Forum for the Future presenteert de stichting van de H&M-groep op 11 november een toekomstverkenning met vier mogelijke scenario's voor de textielindustrie in 2040. Dit op de zakelijke markt gerichte document biedt bestuurders in de textielsector ‘een praktisch hulpmiddel om hun strategieën aan verschillende toekomstscenario's te toetsen’. Dit helpt hen bij het maken van ‘weloverwogen keuzes voor een eerlijke transitie naar klimaatdoelen zoals klimaatneutraliteit’.

In iets minder dan 50 pagina's schetst het rapport Textile Futures 2040 scenario's op basis van al zichtbare trends en signalen. Geen van deze toekomstbeelden is ‘uitsluitend positief of negatief’. Ook vormen ze ‘geen exacte voorspellingen van de toekomstige textielindustrie’. De waarde van het rapport ligt in de brede benadering, die inzicht biedt in de mogelijke toekomst van de sector.

In een persbericht licht Anna Gedda, algemeen directeur van de H&M Foundation, toe: “Niemand kent de vorm van de textielindustrie in 2040, maar de keuzes van vandaag bepalen die toekomst mede. Wij steunen het initiatief Textile Futures 2040 om spelers in de sector te helpen hun aannames te herzien en betere keuzes te maken op weg naar klimaatneutraliteit.”

Een methode op basis van archetypen

Het onderzoek beslaat heel 2026 en is gebaseerd op zeven expertinterviews, zeven focusgroepen in Europa, Noord- en Zuid-Amerika en Azië, en drie testworkshops. Meer dan 60 belanghebbenden namen deel: mondiale en lokale merken, fabrikanten, vakbonden, voorvechters van arbeidsrechten, trendwatchers, ontwerpers, stichtingen, academici en studenten.

Elk scenario combineert verschillende parameters: het doel van het economische systeem, de productielocatie, de automatiseringsgraad, consumptiepatronen, de benadering van circulariteit, toezicht, de relatie met de natuur en culturele ontwikkelingen. Vervolgens wordt elk toekomstbeeld beoordeeld aan de hand van vier criteria: het tempo van CO2-reductie, de mate van klimaatadaptatie, de machtsverdeling en sociale rechtvaardigheid.

Enkele kanttekeningen: het onderzoek richt zich voornamelijk op productiecentra in Zuid-, Oost- en Zuidoost-Azië en op Europese merken en fabrikanten. Bovendien erkennen de auteurs dat zij ‘niet in staat zijn de perspectieven van de meest gemarginaliseerde en kwetsbare groepen te vertegenwoordigen’.

‘New Age Corporate Empire’: fabrikanten krijgen de overhand

In dit eerste toekomstbeeld beheren grote bedrijven economieën ter grootte van India, Brazilië of Duitsland. De handel blijft mondiaal. In de textielsector domineren fabrikanten de waardeketen dankzij hun controle over materialen, technologieën en arbeidskrachten. Zij kopen kleine fabrieken en start-ups op en verkopen rechtstreeks aan consumenten via geïntegreerde platformen. Distributeurs behouden hun invloed in Europa en Noord-Amerika, maar fungeren daar vooral als curatoren.

Waterloos verven, vezelrecycling en productie op aanvraag zijn de standaard. Het waterverbruik daalt, maar het energieverbruik stijgt. Voor de meeste consumenten wordt fysieke kleding functioneel en duurzaam. Stijlexpressie verschuift naar de virtuele wereld en is zichtbaar via slimme brillen of lenzen met kunstmatige intelligentie. Het rapport illustreert dit met een fictief item, de Adrishya-kurta: een temperatuurregulerende tuniek van gerecyclede vezels als basis voor virtuele kleding op abonnementsbasis. CO2-reductie vordert alleen bij winstgevendheid. Automatisering zorgt voor baanonzekerheid onder arbeiders; slechts een kleine groep verantwoordelijke bedrijven biedt nog vaste banen en sociale zekerheid.

‘Power Shift’: de markt verschuift naar Azië

Het tweede scenario plaatst China, India, Vietnam en Indonesië in het centrum van de wereldeconomie. Overheden zien mode zowel als economische motor als instrument voor soft power. Fabrikanten lanceren hun eigen merken en kopen westerse merken op om die opnieuw te positioneren voor de smaak van Aziatische consumenten. De markt versplintert in talloze labels voor subculturen, waarbij influencers in plaats van merken de trends bepalen. Westerse merkkleding geldt voortaan als ouderwets en kwalitatief minderwaardig.

Geautomatiseerde fast fashion blijft bestaan, terwijl vakmanschap sterk in waarde stijgt. Vakbonden winnen aan kracht en de sector biedt goedbetaalde banen. Overheden financieren de CO2-reductie grotendeels, waardoor fabrikanten afhankelijker van hen worden. In het bijbehorende verhaal moet een Vietnamese fabrieksdirecteur kiezen tussen een boete en een transitielening, waaraan de verplichte benoeming van een ministeriële toezichthouder in zijn raad van bestuur is verbonden. De natuur wijkt echter voor dammen, mijnbouwconcessies en datacenters.

‘Global Storms, Local Shields’: toeleveringsketens fragmenteren

In het derde scenario bezwijken mondiale toeleveringsketens onder de druk van klimaatverandering en protectionisme. Twee trends domineren: grootschalige terugkeer van productie naar de eigen regio en investeringen in kleinschalig, ambachtelijk werk. De kosten van nearshoring maken fast fashion onbetaalbaar. Duurdere fossiele brandstoffen dringen petrochemische vezels terug ten gunste van lokale grondstoffen, zoals houtpulp en bamboe, en textiel-tot-textielrecycling.

De verwachte automatisering blijft uit door een gebrek aan energie en grondstoffen. De circulaire economie vormt de belangrijkste groeimotor en creëert veel banen in de materiaalwinning, al bieden die niet allemaal goede bescherming of betaling. Beroepen in reparatie en upcycling zijn daarentegen erg gewild, vooral onder jongeren. Merken leunen op tweedehandsverkoop, inzameling en reparatie. Als voorbeeld van een al zichtbaar signaal noemt het rapport de Franse reparatiebonus voor kleding en schoenen.

‘The New Noosphere’: algoritmes beslissen

Het vierde scenario legt het economische beheer in handen van AI-agenten die eigendom zijn van bedrijven, maar door overheden worden geprogrammeerd. Fabrikanten bestaan juridisch nog wel, maar verliezen de strategische regie: algoritmes bepalen volumes, materialen en zelfs productspecificaties op basis van planetaire grenzen. Fabrieken draaien vrijwel volledig onbemand op bijna gratis, schone elektriciteit. Arbeidskosten rechtvaardigen geen verplaatsing van de productie meer, waardoor fabrieken zich dicht bij grondstoffen en afzetmarkten vestigen. Voor economieën die afhankelijk zijn van kledingassemblage betekent dit een enorme breuk.

Nieuwe vezels zijn op de bon en vezel-tot-vezelrecycling vormt de belangrijkste materiaalbron, aangevuld met biomaterialen zoals mycelium en cellulosevezels. Collecties bevatten veel minder items en seizoensinvloeden nemen af. Een basisinkomen compenseert het verdwijnen van industriële arbeid, maar vakbonden verliezen hun invloed en de besluitvorming door algoritmes blijft ondoorzichtig.

De gemeenschappelijke lessen

De vergelijking van de vier scenario's legt verschillende overeenkomsten bloot:

• De positie van merken verzwakt in drie van de vier toekomstbeelden, ten gunste van fabrikanten, overheden of algoritmes.
• Circulariteit speelt in alle scenario's een rol, maar krijgt zeer uiteenlopende vormen: industriële recycling, lokale reparatie of regeneratie.
• Fast fashion overleeft alleen in het ‘Power Shift’-scenario.
• Tot slot garandeert geen enkel traject zowel een snelle CO2-reductie als een eerlijke transitie voor werknemers.

Dit artikel kwam deels tot stand met hulp van een AI-tool en is vervolgens gecontroleerd, aangevuld en bewerkt door een journalist van FashionUnited.