Midden-Oosten crisis: Een analyse van de kwetsbaarheid van de mode-toeleveringsketen

Oplopende spanningen tussen Iran, Israël en de Verenigde Staten beginnen door te sijpelen in de wereldwijde mode-industrie. Dit leidt tot zorgen bij retailers over vertraagde zendingen, stijgende transportkosten en mogelijke voorraadtekorten in het Midden-Oosten.

Naast tijdelijke winkelsluitingen vindt de echte verstoring stroomopwaarts plaats. Dit gebeurt binnen de complexe logistieke netwerken die kleding en accessoires van Aziatische fabrieken naar winkels wereldwijd vervoeren. Voor een industrie die gebaseerd is op strak gesynchroniseerde seizoenskalenders, kunnen zelfs kleine verstoringen snel leiden tot gemiste verkoopkansen.

Het Midden-Oosten speelt een dubbele rol in dit systeem. Het is zowel een lucratieve retailmarkt als een cruciaal logistiek knooppunt voor de wereldhandel. Volgens de Kamer van Koophandel van Dubai werd de modemarkt in de Samenwerkingsraad van de Arabische Golfstaten (GCC) in 2024 gewaardeerd op ongeveer 55 miljard dollar (47,7 miljard euro). Deze markt wordt ondersteund door een hoge luxeconsumptie, toerisme en enkele van 's werelds grootste winkelcentra in steden als Dubai, Doha en Riyad.

De strategische ligging van de regio maakt haar echter ook zeer kwetsbaar voor geopolitieke schokken.

Strategische handelsroutes onder druk

Het Midden-Oosten ligt op het kruispunt van enkele van 's werelds belangrijkste maritieme corridors. Het Suezkanaal, de Rode Zee en de Straat van Hormuz vormen samen een belangrijke ader die productiecentra in Azië verbindt met consumentenmarkten in Europa en daarbuiten.

Volgens gegevens van UNCTAD en het Internationaal Energieagentschap passeert jaarlijks tussen de twaalf en vijftien procent van de wereldhandel het Suezkanaal. Voor de mode-industrie, die sterk afhankelijk is van containervaart, vormen deze routes een van de meest efficiënte manieren om productiecentra in China, Bangladesh, Vietnam en India te verbinden met retailers wereldwijd.

De toenemende regionale spanningen beginnen deze stromen al te verstoren. Rederijen die in de regio actief zijn, zijn gedwongen routes aan te passen, vrachtboekingen op te schorten en havenaanlopen te annuleren als reactie op de verslechterende veiligheidssituatie.

Nils Haupt, senior directeur groepscommunicatie bij de Duitse rederijgigant Hapag-Lloyd, bevestigt dat het bedrijf zijn activiteiten de afgelopen dagen aanzienlijk heeft moeten aanpassen.

“Sommige havens worden vanwege de veiligheidssituatie niet meer aangedaan,” aldus Haupt. “Een daarvan is Jebel Ali in Dubai, dat normaal gesproken fungeert als een belangrijk knooppunt voor vracht in de regio.”

De haven van Jebel Ali dient als een belangrijk herverdelingscentrum voor goederen die door de Golfregio worden vervoerd. Een vermindering van het aantal scheepsaanlopen kan daardoor doorwerken in de bredere regionale toeleveringsketen.

Hapag-Lloyd heeft ook tijdelijk de boekingen voor zendingen naar verschillende markten in de Golfregio opgeschort. “We hebben momenteel ongeveer zeven of acht landen waar we geen vrachtboekingen voor import of export kunnen accepteren,” legt Haupt uit.

Daartoe behoren de Verenigde Arabische Emiraten, Irak, Koeweit, Qatar, Bahrein, Oman en delen van Saoedi-Arabië, met name de havens van Dammam en Jubail.

De verstoring betekent dat containers die al door de regio reizen, hun eindbestemming mogelijk niet bereiken. “We hebben containers aan boord die op dit moment niet kunnen worden afgeleverd,” aldus Haupt. “We moeten alternatieve havens vinden waar we ze tijdelijk kunnen lossen.”

Retailers geconfronteerd met onzekerheid in de toeleveringsketen

Voor moderetailers zijn de gevolgen direct merkbaar. In tegenstelling tot veel andere industrieën werkt de mode-industrie met sterk gesynchroniseerde productie- en distributieschema's. Seizoenscollecties worden maanden van tevoren geproduceerd, maar worden aan winkels geleverd volgens zorgvuldig geplande retailkalenders. Elke verstoring in de levertijden kan daardoor de hele verkoopcyclus beïnvloeden.

De meeste kleding die in het Midden-Oosten wordt verkocht, wordt geproduceerd in Azië en vervoerd via containerschepen die door de Rode Zee en het Suezkanaal varen voordat ze distributiecentra in de Golfregio of Europa bereiken. Als veiligheidsoverwegingen rederijen dwingen om schepen om te leiden, kunnen de gevolgen aanzienlijk zijn.

Volgens maritiem analysebureau Clarksons Research voegt het omleiden van schepen rond Kaap de Goede Hoop, aan de zuidpunt van Afrika, tussen de tien en veertien dagen toe aan de levertijden. Voor retailers die afhankelijk zijn van een snelle voorraadomloop, kunnen dergelijke vertragingen de commerciële levensvatbaarheid van seizoensgebonden artikelen snel ondermijnen.

“Toeleveringsketens in de mode zijn sterk afhankelijk van voorspelbare leveringsschema's,” merkt Haupt op. "Op dit moment zien we lichte vertragingen, maar als de situatie enkele weken aanhoudt, kunnen we te maken krijgen met havencongestie, annuleringen en wijzigingen in de dienstverlening.”

Dergelijke verstoringen kunnen uiteindelijk van invloed zijn op wat consumenten in de winkelschappen zien. “In de praktijk kunnen vertragingen leiden tot voorraadtekorten of uitgestelde productlanceringen,” zegt hij.

Retailers die in de Golfregio actief zijn, staan daardoor mogelijk voor de lastige taak om een evenwicht te vinden tussen het op peil houden van de voorraden en het beheersen van de stijgende logistieke kosten.

Luchtvracht biedt snelheid tegen een hoge prijs

Geconfronteerd met het risico op vertragingen in de scheepvaart, onderzoeken sommige modemerken al alternatieven voor zeetransport. Luchtvracht biedt een snellere oplossing, maar heeft een aanzienlijk hoger prijskaartje. “De prijzen voor luchtvracht zijn met ongeveer 300 tot 400 procent gestegen,” aldus Haupt.

De stijging weerspiegelt zowel een toegenomen vraag als een verminderde luchtruimcapaciteit in delen van het Midden-Oosten. Verschillende Golfstaten, waaronder de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Bahrein en Koeweit, hebben het luchtruim tijdelijk beperkt of vluchten omgeleid vanwege veiligheidsoverwegingen, volgens operationele updates van rederij Maersk.

Luchtvracht wordt doorgaans gebruikt voor hoogwaardige of lichtgewicht goederen, waardoor het een mogelijke optie is voor luxe modeartikelen of dringende aanvullingszendingen. Het is echter zelden rendabel voor grote volumes massamarktkleding.

“Bij luchtvracht betaal je per kilo,” legt Haupt uit. “Voor veel goederen is dit veel duurder dan zeetransport.”

Sommige e-commerceplatforms zoals Shein en Temu zijn sterk afhankelijk van luchtvracht voor kleine pakketzendingen, waardoor ze zelfs tijdens logistieke verstoringen snelle levertijden kunnen handhaven. Traditionele moderetailers werken echter met andere kostenstructuren. Voor velen van hen zou een aanhoudende afhankelijkheid van luchtvracht de marges snel uithollen.

Stijgende logistieke kosten kunnen de consument bereiken

Rederijen waarschuwen ook dat de algemene kosten voor het vervoer van goederen waarschijnlijk zullen stijgen als de crisis aanhoudt. Verschillende factoren drijven de logistieke kosten op, waaronder stijgende brandstofprijzen, hogere verzekeringspremies en extra opslagkosten voor containers die in alternatieve havens zijn gestrand.

“We zien de prijzen in de hele transportsector stijgen,” aldus Haupt. “Verzekeringscontracten moesten opnieuw worden onderhandeld en de prijzen voor bunkerbrandstof zijn aanzienlijk gestegen.”

Maritieme verzekeraars hebben al extra oorlogrisicopremies ingevoerd voor schepen die risicogebieden in de Golfregio en de Rode Zee binnenvaren, volgens brancherapporten van Lloyd's List.

Voor moderetailers die al met kleine marges werken, kunnen deze extra kosten uiteindelijk worden doorberekend aan de consument. “Ik ga ervan uit dat klanten rekening moeten houden met stijgende prijzen voor modeproducten,” aldus Haupt.

Veerkracht van de retail ter plaatse: winkelcentra en consumentenpatronen

Terwijl de toeleveringsketens onder toenemende druk staan, wijzen de eerste signalen van grote retailbestemmingen in de Golfregio op een genuanceerder beeld van het consumentengedrag. In Doha is het winkelcentrum Place Vendôme, een van de luxe winkeliconen in de regio, naar verluidt “volledig operationeel gebleven tijdens de gebeurtenissen van de afgelopen twee weken” en bleef het zowel retail- als essentiële diensten aanbieden.

Volgens de exploitant is het totale aantal bezoekers tijdens de ramadan stabiel gebleven, met slechts kleine schommelingen in vergelijking met voorgaande jaren. Het aantal bezoekers ligt zelfs ‘in lijn met dezelfde periode vorig jaar met een stijging van twee procent’, wat bemoedigende signalen zijn te midden van de aanhoudende geopolitieke onzekerheid.

De verklaring van het winkelcentrum benadrukt dat, hoewel er ‘een lichte verschuiving in bezoekerspatronen is geweest in het licht van de huidige regionale context’, de betrokkenheid van bewoners, gezinnen en vaste bezoekers sterk is gebleven.

Deze relatieve stabiliteit weerspiegelt de complexe klantenmix in de Golfregio. Voor de huidige spanningen kende de luxemarkt van de GCC een solide groei: de Chalhoub Group schatte de persoonlijke luxemarkt in de regio op 12,5 miljard dollar in 2023, waarbij high-end mode de wereldwijde gemiddelden overtrof.

Bovendien wordt verwacht dat de retailuitgaven in de GCC zullen stijgen tot 300 miljard dollar in 2028, gedreven door demografische verschuivingen en een sterke stedelijke consumptie. Deze cijfers suggereren dat de binnenlandse vraag al een cruciale pijler van de retailmix was vóór de laatste schokken.

Analisten blijven echter voorzichtig: Bain & Company schat dat internationale toeristen historisch gezien ongeveer 50 tot 60 procent van de luxeverkopen in de regio voor hun rekening nemen. Als de reisbeperkingen aanhouden, kan het verlies van deze stromen, die cruciaal zijn voor hubs als Dubai, de algehele prestaties nog steeds onder druk zetten.

Ook exploitanten van travel retail blootgesteld

Terwijl traditionele winkelcentra te maken hebben met voorraadproblemen, is ook de enorme travel retail-sector in de regio alert. Lagardère Travel Retail, een belangrijke speler in de belastingvrije hubs van de Golfregio, volgt de situatie op de voet.

“In dit stadium is het nog te vroeg om de mogelijke impact van de huidige regionale spanningen op onze activiteiten nauwkeurig in te schatten. Aangezien de situatie blijft evolueren, volgen we de ontwikkelingen in de hele regio op de voet. Onze absolute prioriteit blijft de veiligheid en het welzijn van onze teams ter plaatse, en we staan regelmatig in contact met onze lokale teams om ervoor te zorgen dat ze de juiste ondersteuning krijgen,” zegt Gaëtan Labardin, manager bedrijfscommunicatie & externe zaken bij Lagardère Travel Retail.

Naast de traditionele retail kan de crisis ook de sterke travel retail-sector in de regio treffen. De Golfregio is uitgegroeid tot een van de krachtigste hubs voor luchthavenretail wereldwijd. Alleen al in Dubai overschreden de belastingvrije verkopen in 2025 de 2,3 miljard dollar, wat de schaal en veerkracht van de travel retail in de regio illustreert.

Elke aanhoudende verstoring van het luchtverkeer, hetzij door verminderd passagiersverkeer of logistieke vertragingen in productleveringen, kan daarom bredere gevolgen hebben voor het retailecosysteem van de regio.

Winkelcentra, een andere hoeksteen van de retailcultuur in de Golfregio, kunnen ook de gevolgen ondervinden als verstoringen in de toeleveringsketen winkels beletten nieuwe collecties aan te vullen. Voor merken die actief zijn in een regio waar vernieuwing en een snelle productomloop essentieel zijn om de interesse van de consument vast te houden, kunnen voorraadtekorten het verkoopmomentum snel temperen.

Een veerkrachtig maar kwetsbaar systeem

Ondanks de onzekerheid benadrukken logistieke dienstverleners dat de wereldwijde toeleveringsketens na enkele jaren van verstoring steeds veerkrachtiger zijn geworden.

De scheepvaartindustrie heeft de afgelopen jaren meerdere crises doorstaan, waaronder de Covid-19-pandemie, de blokkade van het Suezkanaal door het containerschip Ever Given in 2021 en oplopende geopolitieke spanningen in verschillende regio's.

“Onze industrie heeft de afgelopen jaren veel crises meegemaakt,” aldus Haupt. "Deze industrie is gewend aan verstoringen. Maar wat we nu zien, een oorlog waarbij meerdere landen betrokken zijn, is bijzonder zwaar.”

Voor retailers blijft tijd de belangrijkste variabele. Als de geopolitieke spanningen snel afnemen, blijven de verstoringen mogelijk beperkt tot tijdelijke vertragingen en kostenstijgingen. Maar als de instabiliteit aanhoudt, kunnen de gevolgen zich verder uitstrekken over de toeleveringsketen, van vertraagde zendingen en stijgende retailprijzen tot een verminderde beschikbaarheid van goederen in de winkels.

In een industrie die gebouwd is op snelheid en precisie, herinneren de gebeurtenissen in het Midden-Oosten ons eraan dat zelfs de meest geavanceerde wereldwijde toeleveringsketens kwetsbaar blijven voor geopolitieke schokken. Voor moderetailers die afhankelijk zijn van constante productstromen en zorgvuldig getimede seizoenslanceringen, kunnen de komende weken beslissend zijn.

Dit artikel is in het Nederlands vertaald met behulp van een AI-tool.

FashionUnited gebruikt AI taaltools om het vertalen van (nieuws)artikelen te versnellen en de vertalingen te proeflezen om het eindresultaat te verbeteren. Dit bespaart onze menselijke journalisten tijd die ze kunnen besteden aan onderzoek en het schrijven van eigen artikelen. Artikelen die met behulp van AI zijn vertaald, worden gecontroleerd en geredigeerd door een menselijke bureauredacteur voordat ze online gaan. Als je vragen of opmerkingen hebt over dit proces, stuur dan een e-mail naar info@fashionunited.com.