Sorteerproject: Meeste weggegooide kleding uit de mode, niet verworpen om de kwaliteit

Fashion for Good publiceert de eerste resultaten van Project Rewear, dat in 2024 werd gelanceerd om tweedehandskledingstromen te analyseren, met het oog op levensvatbare recycling en doorverkoop.

De non-profit werd in 2017 opgericht met steun van Laudes Foundation (voorheen C&A Foundation) en werkt inmiddels samen met modepartners als Adidas en Inditex om onderzoeken voor circulaire mode te plannen en bekostigen. Voor Project Rewear liet de organisatie 8.280 kledingstukken analyseren bij sorteerfaciliteiten in onder andere Nederland, Spanje, Litouwen en Polen. Het ging met name om items van merken als H&M (277 stuks), Zara (225 stuks) en Adidas (183 stuks). Daarnaast werden diepte-interviews afgelegd met partijen uit het tweedehandscircuit.

Piekgave kleding toch weggedaan

Een opvallende conclusie uit het onderzoek is dat de waarde van tweedehandskleding subjectief is, en wordt gevormd door trends, de kledingstijl en populariteit, meer dan de fysieke kwaliteit. Merkherkenning bleek een bepalende factor van doorverkoopwaarde. Het rapport suggereert dat kleding niet primair wordt weggegooid omdat het product niet goed meer is. De mode-economie kent er niet de waarde aan toe die het op papier heeft. Net als bij nieuwe kleding telt de hype meer dan de kwaliteit.

Dit zou ook verklaren waarom kleding met kleine beschadigingen die makkelijk te verhelpen zijn vaak toch niet worden gerepareerd. 37 procent van de kleding uit de steekproef was piekgaaf en 41 procent had slechts één kleine beschadiging.

Kwaliteitsverval

De auteurs stellen wel dat slechts 5 tot 10 procent van wat er binnenkomt bij sorteerders onder de beste kwaliteit valt. ‘Cream’ noemen ze die fractie. De bedrijven schrijven dit toe aan de afname van de kwaliteit van nieuwe artikelen in de afgelopen 15 jaar. Dat betekent dus niet dat die kleding meteen niet draagbaar meer is, maar wel dat er sneller gebreken optreden.

Op de Kantamanto-markt in Ghana, waar Fashion for Good zo’n 2.500 kleren inzamelde en onderzocht, was kleurverlies het grootste probleem, gevolgd door vlekken en een uitgezakte constructie, waardoor de pasvorm lelijk wordt. Die kleding kwam binnen onder de code voor gedragen kleding (HS 6309) in plaats van afval (HS 6310) – dat wat het eigenlijk is. Dat wordt vaak expres gedaan, stellen de auteurs, om de strengere regelgeving op afvaltransport te omzeilen.

Kleding prima functioneel

Volgens het Repair Monitor Dashboard (2023) is slechts 2,6 procent van de kledingstukken die in Nederlandse Repair Cafés belanden onherstelbaar. De meeste reparaties zijn makkelijk (57,5 procent) of van gemiddelde moeilijkheidsgraad (11,3 procent). Dat textiel kan na een kleine opknapbeurt dus prima in omloop blijven. Het probleem: zelfs kleine reparaties kosten vaak meer dan de doorverkoopprijs. Die kosten zitten in de reiniging, reparatie en retourlogistiek, het maken van een nieuwe foto en eventueel opnieuw authenticeren, wat nodig is om het weer aan te kunnen bieden. AI kan dat vele handwerk niet vervangen, stellen de auteurs.

Reparaties worden daarom mondjesmaat uitgevoerd. Sorteerfaciliteiten richten zich liever op efficiënte classificatie. Sorteerders doen soms gerichte reparaties, maar doorgaans alleen voor high-end luxe artikelen – dat gedeelte crème de la crème. Bij één onderzochte sorteerder werden in 2023 slechts 50 van de 47 miljoen kilo kleding gerepareerd.

Zolang consumenten alleen de kunstmatig laag gehouden prijs van nieuwe kleding accepteren, heeft de resale markt daardoor met name in het lagere segment weinig kans van slagen, concluderen de onderzoekers.

Afvalkolonialisme

Fashion for Good deed ook analyses rondom resale in Ghana en Pakistan, twee sleutelpunten voor de doorstroom van tweedehands. Een belangrijke kanttekening is dat in zulke landen vóór de opkomst van het huidige modesysteem, pakweg 1960, een gezonde textielmarkt leefde. De lokale handel is er door de efficiënte industrie omgeslagen van kledingproductie naar afvalverwerking – dat is niet eerlijk, stellen auteurs, maar wel de realiteit.

Meer dan 86 procent van de kledingstukken uit de sample van de Kantamanto-markt in Accra arriveerde in slechte staat, ook al hadden ze het label ‘herbruikbaar’. Handelaren moeten de financiële en ecologische gevolgen van die onverkoopbare voorraad dragen, stelt het rapport. Op de Ghanese tweedehandskledingmarkt komen wekelijks 15 miljoen kledingstukken aan, die vaak ook wél een eindbestemming vinden; handelaren, upcyclers en reparateurs zorgen er samen voor dat enorme hoeveelheden textiel niet op de stortplaats belanden.

Waar op Kantamanto vooral handel wordt gedreven, neemt Pakistan meer de rol van sorteerhub op zich. Het importeert jaarlijks meer dan 800.000 ton, waarvan een groot deel wordt geëxporteerd naar Oost-Afrika. Het sorteren verhoogt de waarde aanzienlijk, blijkt uit het Rewear-project, van 411 tot 527 dollar per ton bij import naar 878 tot 931 dollar per ton als het het land weer verlaat. De Karachi Export Processing Zone alleen al stelt meer dan 10.000 mensen te werk. Buiten de gereguleerde zones is dat werk vaak slecht geregeld en liggen lonen onder het minimumloon.

Fashion for Good snijdt met deze casussen ook het punt van afvalkolonialisme aan: tweedehands textielen worden naar het buitenland geloodst onder het mom van hergebruik, maar zonder garantie dat de bestemming de infrastructuur heeft om het, mocht dat nodig zijn, als afval te verwerken. Dit weerspiegelt een bekend patroon van ongelijkheid, geworteld in koloniale modegeschiedenis.

Rewear voor fast fashion geen optie

Voor fast fashion wegen de kosten consequent zwaarder dan de doorverkoopwaarde. Toch zien de auteurs wel toegevoegde waarde in de tweedehandsmarkt, al is het maar voor de fractie 'cream'.

Zo kan AI-aangedreven sortering een winstomslag van nul naar 6,5 miljoen euro per jaar opleveren voor een middelgrote faciliteit. Consumentengedrag beweegt ook mee in de juiste richting: in 2024 had 58 procent van de respondenten tweedehandskleding gekocht, en onder jongere shoppers zei bijna de helft dat ‘vintage’ hun eerste keuze was (een stijging van 7 procent sinds 2022).

Volgens tweedehandsplatform ThredUp stijgt de waarde van de wereldwijde tweedehandskledingmarkt bijna drie keer zo hard als die van nieuwe mode, tot 367 miljard dollar in 2029. Dat zakelijk belang zou de industrie verder kunnen motiveren om de problemen in de infrastructuur aan te pakken.

Dat is er nog een rugsteun vanuit Brussel: de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV). De herziene Kaderrichtlijn Afvalstoffen trad op 16 oktober 2025 in werking en maakte UPV verplicht voor textiel en schoeisel. UPV-vergoedingen zullen worden gemoduleerd, wat kan helpen om marktfalingen te verlichten.

Voor Project Rewear organiseerde Fashion for Good drie pilots om het sorteersysteem de goede kant op te sturen. Save Your Wardrobe creëerde een tool die merken helpt strategische kansen in opknappen en reparatie te identificeren. United Repair Centre onderzocht hoe die reparaties kunnen leiden tot een hogere waarde voor de Europese tweedehandsmarkt. Reverse.fashion ontwikkelde AI-gestuurde oplossingen voor efficiëntere sortering.

Uiteindelijk moeten al dit soort pogingen bij elkaar komen, stellen de auteurs, als één interventie, om de afvalverwerking van kleding opnieuw vorm te geven. Gebeurt dat niet, dan blijft ‘rewear’ een losstaande markt in plaats van het beoogde circulair tegenwicht.

Staat van tweedehandscircuit

Volgens Circle Economy wordt in 2024 slechts 0,3 procent van de gedragen kleding in omloop gehouden, terwijl jaarlijks meer dan 92 miljoen ton textiel wordt weggegooid. Ondertussen is de export van gebruikte textielen door de EU sinds 2000 verdrievoudigd van 550.000 ton naar bijna 1,7 miljoen ton in 2023, meldt de European Environmental Agency (EEA).

Het gescheiden inzamelen vormt een uitdaging op zich. Nederland presteert met een percentage tussen 37 en 50 vergeleken met 10 tot 12 in Spanje, 18 in Polen en 11 in Litouwen.

Het tweedehandscircuit zorgt ook voor een hoop werkgelegenheid. Wetenschappelijk onderzoek uit 2024 wijst uit dat er 1,28 miljoen mensen werkzaam zijn in de tweedehandskledingsectoren van Angola, Guinee-Bissau, Malawi, Mozambique en Zambia alleen, waarbij elke ton geïmporteerde kleding verband houdt met gemiddeld 6,5 banen.