Creatief kristal

Swarovski is wereldwijd beroemd om zijn kristallen beeldjes en kroonluchters. Dat het bedrijf al veel langer actief is in de modewereld, is minder bekend. Een opvallende kennismaking met die kant van de Oostenrijkse fabrikant vond plaats in december 2005 toen in de etalages van de Bijenkorf in Amsterdam avondjaponnen van Nederlandse couturiers stonden geëtaleerd, die voor de gelegenheid waren versierd met Swarovski-kristallen. De samenwerking met het warenhuis is voortgezet en eind september werden, in navolging van Amsterdam, aparte stands voor de sieradenlijn ingericht in Den Haag en Rotterdam.

Decoratieve poesjes, beertjes en zwaantjes voor in de vitrinekast, dramatische kroonluchters en heel goede verrekijkers, dat zijn de producten waar de meeste mensen aan denken als de naam van de Oostenrijkse firma Swarovski valt. De één vindt het kitsch en de ander vindt het schitterend, maar wat vast staat is dat het fonkelend kristal hele volksstammen tot verzamelen heeft aangezet. De vereniging van collectioneurs, de Swarovski Collectors Society (SCS), telt meer dan 430.000 leden die behalve een tweejaarlijks magazine ook het alleenrecht krijgen op de aanschaf van speciale figuren die in series van drie worden geproduceerd en waarvan er ieder jaar één uit komt. Ook op internet wordt er druk in gehandeld. Op de Nederlandse verkoopsite Marktplaats vullen Swarovski-producten meer dan honderd pagina's. De vraagprijzen variëren van vijf cent voor een kraal tot elfduizend euro voor een complete verzameling van honderdveertig stuks. Nederland blijkt het hoogste percentage Swarovski-verzamelaars te hebben en het verhaal gaat dat een Amerikaans echtpaar een nieuw huis heeft laten bouwen, omdat het zijn groeiende verzameling niet meer in het vorige huis kwijt kon. De populariteit van de beeldjes is enorm en dat terwijl zij eigenlijk nog maar vrij kort deel uitmaken van het assortiment van het bedrijf. Swarovski werd in 1895 opgericht, maar het allereerste muisje werd pas in 1976 door een creatieve medewerker in elkaar geknutseld. Hij maakte het van een bolvormig stukje geslepen kristal, dat eigenlijk onderdeel van een kroonluchter had moeten worden. De beeldjes waren de eerste producten die direct aan de consument werden verkocht. Voor die tijd concentreerde Swarovski zich op de productie van kristal als halffabrikaat. Het product was onderdeel van gebruiksvoorwerpen of werd ter decoratie gebruikt. Zo was men ook al in de modewereld actief. Een opvallende kennismaking met die kant van het bedrijf vond plaats in december 2005 toen in de etalages van de Bijenkorf in Amsterdam vier weken lang bijzondere avondjaponnen van Nederlandse couturiers stonden geëtaleerd. Creaties van gevestigde namen zoals Mart Visser en Sheila de Vries, maar ook van 'jonkies' als Edwin Oudshoorn en Daryl van Wouw waren voor die gelegenheid versierd met Swarovski-kristallen. Binnen stond een gigantische kerstboom die ook volledig met Swarovski-ornamenten was versierd en daarnaast een stand met sieraden van het merk, die erg goed werden verkocht. De samenwerking is voortgezet en sindsdien wordt de sieradenlijn in een aparte stand op de parterre aangeboden. Swarovski heeft daarmee eenzelfde positie bij de Bijenkorf als bijvoorbeeld Otazu, Monet en Napier. Eind september zijn ook aparte sieradenstands ingericht in de Bijenkorffilialen in Den Haag en Rotterdam.

Dior, Schiaparelli en Chanel

Reeds in de jaren vijftig kwam Christian Dior naar het hoofdkantoor in Wattens met een bestelling voor een veelkleurig kristal voor zijn sieradencollectie. Voor de Franse couturier ontwikkelde Swarovski het beroemde Aurora Borealis-kristal (genoemd naar het Noorderlicht) met een speciale coating die een regenboogeffect simuleert. Ook couturiers Elsa Schiaparelli en Coco Chanel werkten met Swarovski-kristal evenals glaskunstenaar René Lalique. Het kaartje van de Oostenrijkse fabrikant hangt aan een aantal memorabele stukken uit de modegeschiedenis. De wereldberoemde huidkleurige glitterjurk bijvoorbeeld, die Marilyn Monroe droeg toen zij in 1962 'Happy Birthday Mr. President' voor John F. Kennedy zong. De japon was bezaaid met Swarovski-kristallen en zó strak dat hij op het lijf moest worden dichtgenaaid. In 1999 werd hij op een veiling in New York verkocht voor $1,26 miljoen. De korte 'slipdress' die Tina Turner in 1976 tijdens een concerttour droeg was versierd met kristallen. Evenals de witte handschoen waarmee Michael Jackson midden jaren tachtig furore maakte en die in samenwerking met Swarovski werd gemaakt en geheel versierd was met Aurora Borealis-kistallen. Anno 2006 werkt het bedrijf samen met diverse grote namen uit de internationale modebranche. Van Guess en Onitsuka Tiger, tot Yves Saint Laurent en Gianni Versace. Swarovski heeft 'trendforcasters' in huis voor de ontwikkeling van nieuwe producten en om klanten te adviseren. Hieruit zijn verschillende innovatieve toepassingen voor het kristal ontstaan. Zoals rubber met kristal, glitterstoffen met kristal en zelfs woldraad met kristallen.

Welvaart

In het Oostenrijkse dorpje Wattens, op twintig minuten rijden van Innsbruck, staat alles in het teken van de kristalfabrikant die er gevestigd is. Swarovski is niet alleen de belangrijkste werkgever in de regio, ook de geschiedenis van het dorp is onlosmakelijk verbonden met die van het bedrijf. Toen Daniel Swarovski in 1895 naar Wattens verhuisde om daar een kristalslijperij te openen, legde hij daarmee de grondvesten voor een miljoenenbedrijf (de groepsomzet in 2005 bedroeg €2,14 miljard). De oprichter en naamgever wilde zijn uitvinding, een slijpmachine waarmee hij heel precies facetten kon slijpen, veilig stellen. Hij verliet zijn geboortegrond Bohemen (grofweg het huidige Tsjechië) waar veel glasbewerkingsindustrie gevestigd was en verhuisde met zijn gezin naar Tirol. In 1911 vond hij een manier om zelf kristal te produceren. Een proces dat tot op de dag van vandaag angstvallig geheim wordt gehouden. Alleen in de hoogste regionen van het familiebedrijf, inmiddels hebben de vierde en vijfde generaties Swarovski de leiding, is bekend hoe de productie in zijn werk gaat. Over de exacte verhoudingen van het loodkristal (het hoge percentage lood geeft de enorme schittering) worden geen uitspraken gedaan en de afzonderlijke onderdelen van de machines worden bij verschillende fabrieken besteld, omdat ook die informatie concurrentiegevoelig is. Werknemers hebben geen moeite met de geheimzinnigheid. Het draagt immers bij tot de ijzersterke concurrentiepositie en tot de aantrekkingskracht van het bedrijf. Daarnaast is de welvaart in Wattens en omstreken mede aan de fabriek te danken. Ga maar na: er wonen achtduizend mensen in het dorp en bij het hoofdkantoor dat daar gevestigd is, werken meer dan zesduizend mensen. Daarnaast trekken de Kristallwelten, die ter ere van het honderdjarig bestaan in 1995 door kunstenaar André Heller werden gebouwd, jaarlijks meer dan honderdduizend toeristen naar het dorp. Zij komen voor deze ondergrondse 'kristalwerelden', waar verschillende kunstwerken van en met kristal zijn te zien. Zoals een kristallen kerstboom van drie meter hoog, bedacht door ontwerpers Alexander McQueen en Tord Boontje. Naast het economische aspect staat voor veel werknemers ook het privé leven in het teken van het bedrijf. Hun ouders werkten er al of zij kwamen er hun partner tegen en oud-medewerkers, die al lang met pensioen zijn, komen nog dagelijks lunchen in de bedrijfskantine.

Een hoogtepunt in de geschiedenis is de introductie in 1989 van de 'Daniel Swarovski Collection', een exclusieve sieraden en accessoirelijn. Hoofdontwerper Rosemarie le Gallais creëert twee keer per jaar een sieradencollectie met extravagante cocktailringen, opvallende colliers en avant-gardistische avondtassen. Het is in feite een couturelijn naast de meer gangbare sieradencollectie, de 'Premium' lijn die in 1977 werd geïntroduceerd. De lancering van het eigen accessoiremerk gaf opnieuw blijk van de vele toepassingen die met kristal mogelijk zijn. Het bedrijf is ook buitengewoon flexibel in het vinden en benutten van steeds nieuwe innovaties. Dit najaar is het modebeeld bijvoorbeeld een stuk ingetogener dan voorgaande seizoenen. Een trend waarin geen plaats lijkt voor 'bling bling' en voor de opvallende schittering van kristal. Swarovski komt nu echter met meer donkere tinten op de markt, asymmetrisch geslepen stenen en zelfs met gematteerd kristal. Daarnaast is het bedrijf actief in een groot aantal branches en daardoor niet zozeer afhankelijk van trends. Behalve voor mode en sieraden maakt het bijvoorbeeld industriële zagen en boren onder de merknaam Tyrolit, de verrekijkers, zeer geliefd onder natuurliefhebbers, van Swarovski Optik werden al eerder genoemd. Dit najaar wordt ook nog een elegante, met kristal ingelegde, toneelkijker gelanceerd. Het bedrijf opereert steeds met de woorden van de oprichter in het achterhoofd, die zei: ”Ieder tijdperk biedt nieuwe mogelijkheden voor actie en ontwikkeling. Innovaties op één gebied, lijden altijd tot innovaties op andere gebieden. Men dient steeds alert te zijn en met nieuwe ontwikkelingen altijd het beste te doen.”