State of Fashion Biënnale 2026 ontmaskert de 'shiny' kant van mode

Een modebiënnale zonder mode, dat leek het uitgangspunt van de vierde editie van State of Fashion in Arnhem, die op 13 mei geopend werd door Hare Majesteit koningin Máxima, gekleed in een ivoorwit broekpak van Claes Iversen. (In 2009 opende ze ook de voorganger van het evenement.)

Wie draagbare kunst verwacht, wordt teleurgesteld. Curatoren Shanu Walpita (Londen), Anne Zhou (Londen) en Anouchka van Driel (Nederland) richtten zich liever op de randzaken: wat komt er kijken bij de productie van zo’n kledingstuk? Welke afspraken worden gemaakt door tussenpartijen om het op tijd bij de consument te krijgen, en wie wordt daar de dupe van? Daarmee raakt de biënnale ook aan het thema duurzaamheid.

De officiële opening vond plaats in het Arnhemse stadhuis, met toespraken van burgemeester Ahmed Marcouch, State of Fashion-directeur Iris Ruisch en minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Voluit luidt het thema: ‘Available to Promise; Hidden Systems, Shared Futures’. Op vijf locaties verspreid door de stad, waaronder Ondernemerslab Arnhem, Rozet en een speciaal voor State of Fashion gebouwd paviljoen, zijn zesentwintig werken te zien.

Achter de schermen

Bij binnenkomst in de Eusebiuskerk, de belangrijkste expositiezaal, word je eerst op het verkeerde been gezet. Architectenbureau Oma, dat ook de scenografie voor Prada-shows verzorgt, bouwde er een glanzende zilveren façade, met een doorkijkje waarachter een rails kleren in hoezen te zien zijn. Net een luxeboetiek.

Eenmaal achter de zilveren wand blijkt het niet om die collectie te gaan, maar de productie ervan. Op videoschermen rond de kleding speelt de trilogie ‘Youth’ van Wang Bing – over de levens van jongvolwassenen in Chinese textielfabrieken bij Zhejiang. Vanuit hun gedeelde slaapzalen vertellen zij over de zware taken, hun dromen en onderlinge relaties.

Shiny Shiny

De shiny kant van mode kennen we nu wel, wil die opening zeggen, en de biënnale zal laten weten wat eronder zit. "We gebruikten de achterkant van de mode-industrie als onze methodologie, om de stukjes van mode waar je niet meteen aan denkt te onderzoeken," zo stelde het driekoppige curatorenteam. “We wilden de vraag opgooien wat in de mode gezien mag worden en wat (bewust, red.) verborgen blijft.”

Zo kun je een fractie van het modearchief uit de International Library of Fashion Research inzien, opgebouwd als een kartonnen nieuwsstand. De hele collectie is in Oslo te zien. Ertussen zitten uitnodigingen van belangrijke modeshows, modetijdschriften en persoonlijke faxen tussen professionals.

Werk

Het woord 'work' staat nergens prominent op de muren van de Eusebiuskerk, maar het hangt wel in de lucht - in tegenstelling tot de 5 pijlers die de curatoren hanteerden: Develop, Distribute, Hype, Experience en Transform.

Naast de textielarbeiders uit ‘Youth’ houden namelijk veel meer mensen het kledingsysteem draaiend. Zoals de handelaren op de tweedehandsmarkt Kantamanto in Ghana, van wie geüpcyclede kleding in Arnhem te zien is. Of de vezelboeren: leveranciers van wol, katoen en linnen.

In de kerk wordt aandacht besteed aan het werk van Fibershed. In Nederland wordt de organisatie aangestuurd door Stijntje Jaspers, maar vanwege het internationale karakter van de biënnale vertelt Thilina Premjayanth het verhaal. Hij is de country lead in Sri Lanka en was co-curator op afstand voor STOF (State of Fashion).

Fibershed verbindt wereldwijd boeren en ontwerpers om lokale ketens en natuurlijke vezels in de mode te stimuleren. Voor het project ‘Onsite Sri Lanka’ verbleef ontwerpster Shasha Mahanama drie maanden in de oude koningsstad Polonnaruwa. Ze leerde er riet- en biesvlechten van vrouwen uit de regio en investeerde honderden uren in de mantel die nu in de kerk hangt. Het kledingstuk heeft complexe weefpatronen en mouwen van brede rieten lussen, geïnspireerd op kant - een techniek die door een gedeeld koloniaal verleden thuishoort in zowel de Sri Lankaanse als de Nederlandse kostuumgeschiedenis.

Erbij hoort een flaphoed geïnspireerd op de andakada pahana (moonstone), stenen halve cirkels die je bij de ingang van boeddhistische tempels ziet. De set was eerder dit jaar in Colombo te zien.

Tas van de lopende band

Dat er achter elk kledingstuk een keten van taken schuilgaat, laat de ‘Global Supply Chain Telephone’ misschien wel het best zien. Het in Brooklyn gevestigde kunstcollectief Mschf heeft het bedacht. Een hip wit tasje staat op een lopende band, ernaast een poster met het werkproces: "We vroegen een Peruaanse fabriek om een kopie van een Birkin Bag, toen een Portugese om een mash-up met Celine, lieten die in India combineren met Dior en verscheepten die naar China om hem meer te laten lijken op een Balenciaga-tas." Deze bizarre eindversie maakt bewust van alle tussenstappen van schets tot eindproduct, en wat er in de communicatie mis kan gaan. Wie vangt dan de schade op?

Ik kán niet meer

Zelfs influencers, van wie wel wordt gezegd dat ze het makkelijk hebben, blijken uitgeput door de mode-industrie. Daarover maakte de in Rotterdam woonachtige kunstenaar He Jing een werk, met de Chinese livestream-industrie als decor. Die livestream is te zien op een groot beeld, met rechts de draaiende software. Een virtuele host probeert de kijker een zijden bloes en een suède rok aan te smeren, met tussenpauzes. Dan zit ze zuchtend op de grond. “Ik wilde haar zo veel mogelijk rust bieden, omdat de livestream-industrie menselijke arbeid maximaal uitbuit en probeert te vervangen door AI," aldus Jing.

De vrouw in beeld is een digitale kopie van een bekende van de kunstenaar. Zij leende haar uiterlijk en stem aan dit project, waarna Jing met AI-software de beelden genereerde. Het resultaat is een virtuele host die tussen de verkooppraatjes door alarmslaat en zegt: Ik kán niet meer.

De Chinese livestreameconomie piekte al in 2016; inmiddels is het een miljardensector. Jing: "Het heeft totaal veranderd hoe mensen zich gedragen in de Chinese maatschappij."

Ozempy

Waar de jongeren in ‘Youth’ de fysieke uitputting door de lange dagen niet kunnen verbloemen, lukt dat professionals in de 'shiny' modebubbel vaak wel. Wie zijn uiterlijk wil oppoetsen, heeft ook daar een brede markt om uit te kiezen. En daar mag je best een beetje om lachen, zeggen de curatoren met een enorme inflatable: een opblaaspop van een katachtige met ‘Ozempy’ erop. Het populaire afslankmedicijn waarnaar verwezen wordt, Ozempic, is ook het startpunt van de videogame van Daniel Felstead, waarbij je spullen moet blijven consumeren in een brandende fantasiewereld. Die kun je in de kerk ongestoord uitspelen in een met rood fluweel beklede tent.

Het bonnetje van de biënnale

De organisatie nam ook de moeite om haar eigen werk te inventariseren. Artez-studenten brachten alle inspanningen voor de biënnale in kaart en kwantificeerden ze: 2.500 e-mails en bijna net zoveel uren gespendeerd aan vergaderingen. Als een bonnetje werden de resultaten op stof geprint.

De doeken wapperen aan de zuidkant van de kerk tegenover een van de weinige ‘shiny’ modecollecties: die van het Japanse label Yoshio Kubo 1967 (2025), met macramé en shisha (traditioneel handwerk met spiegeltjes). Hoewel de biënnale een beter modesysteem wil laten zien, reflecteert dit spiegelwerk vooral een zaal met de minder mooie kanten van de industrie. Daar had koningin Máxima nog een antwoord op tijdens haar privérondleiding: "We kunnen de consument niet dwingen," en "verduurzaming kost tijd."

State of Fashion Biënnale 2026 ‘Available to Promise’ loopt van 14 mei tot en met 28 juni. Werken zijn te zien in de Eusebiuskerk, Rozet, gemeentepaviljoen Stadhuisplein, Ondernemerslab Arnhem, Focus Filmtheater en de historische stadskelders.