Wie was William Travilla, de kostuumontwerper van Marilyn Monroe?

Precies honderd jaar geleden, op 1 juni 1926, werd Norma Jeane Mortenson geboren in Los Angeles. De naam waaronder ze als sekssymbool, model, actrice en zangeres zou voortleven, koos ze zelf uit met haar dertigste verjaardag. Marilyn Monroe doopte zichzelf als icoon, maar voor haar garderobe had ze William Travilla nodig. Wat is het aandeel van de kostuumontwerper in het 'merk' Monroe?

Natuurtalent

William Travilla (1920–1990) groeide net als Monroe op in Los Angeles, alleen dan zonder de weeshuizen en pleeggezinnen. "Billy" toonde op zijn achtste al zoveel talent dat hij werd toegelaten tot de prestigieuze privéschool Chouinard School of Art. Als tiener verdiende hij bij door schetsen van showgirls in burlesqueclubs te verkopen — drie dollar per stuk. Hun lichamen, en hoe ze bewogen, fascineerde hem.

Na een studie en een periode van verre reizen zou hij zich aan zijn talent overgeven. In 1949 won hij zijn enige Oscar voor Beste Kostuumontwerp. Samen met twee collega's voorzag hij in de historische mannenkleding voor de Spaanse romance The Adventures of Don Juan.

Toch lag zijn ware roeping in het sculpteren van een vrouwelijk figuur — bij voorkeur met theatrale kostuums. Door actrices als Sonja Henie, Ann Sheridan en Jean Peters te kleden, ging zijn naam rond door de heuvels van Beverly Hills. Voortaan was hij gewoon 'Travilla'. Monroe werd zijn belangrijkste muze.

Travilla hield van de glamour in de kleren zelf, maar minder van het wereldje, en hij was ook een aanpakker. Als student hielp hij zijn vader met klusjes in zijn autobandenbedrijf. Hollywood als omgeving ontvluchtte hij liever, soms voor maanden, om te schuilen in een voor hem onbekende cultuur, zoals een stam in Afrika of Zuid-Amerika. In de degelijke constructie van zijn kostuums zie je die nuchterheid terug.

In 1957 liet Travilla de filmstudio’s achter zich om zijn eigen modehuis op te richten, wederom 'Travilla'. Eind jaren zeventig stapte hij over naar televisie, in de hoogtijdagen van Amerikaanse dramaseries. Na zijn overlijden in 1990 hielden zakenpartners de inmiddels populaire kledinglijn actief. Het merk werd tot 2002 verkocht in luxe warenhuizen zoals Saks Fifth Avenue.

Travilla meets Monroe

In 1950, toen Monroe nog een relatief onbekende actrice was, leende ze Travilla's paskamer — hij stond destijds onder contract bij Twentieth Century Fox. Uit die vluchtige ontmoeting groeide een van de meest vruchtbare creatieve allianties in Hollywood. Monroe werd een goede vriendin, zelfs kortstondig een liefde. Ze zou hem een naaktkalender sturen, gesigneerd met de woorden: "Billy, dear, please dress me forever. I love you, Marilyn."

Acht films

Monroe en Travilla werkten achtereenvolgens samen aan acht speelfilms: Don't Bother to Knock (1952, zwarte cocktailjurk), Monkey Business (1952, zijden midi-jurk), Gentlemen Prefer Blondes (1953, de iconische gouden halterjurk en roze satijnen jurk), How to Marry a Millionaire (1953, kanten en satijnen galajurken), River of No Return (1954, rode showgirl-jurk), There's No Business Like Show Business (1954, transparante en champagnekleurige jurken), The Seven Year Itch (1955, de wereldberoemde witte opwaaiende 'metro-jurk') en Bus Stop (1956, groen-zwarte showgirl-bustejurk).

Onder ogenschijnlijk eenvoudige kleren bouwde Travilla constructies met korsetten, baleinen, vullingen en metaaldraad om Monroe's zandloperfiguur te benadrukken. Daarin vermeed hij nadrukkelijke naaktheid — het haalt de spanning weg. Illusie vond hij krachtiger. Daar had hij gelijk in.

Oppervlakkig was Monroe van binnen ook niet — de rollen als blondje, of pop, kreeg ze vooral door Twentieth Century Fox opgelegd. Zelfs het zwoele stemgeluid was nep, een techniek om haar stotteren te maskeren. Travilla kende de bewuste vrouw achter het publieke bombshell-persona, en deed met zijn doordachte, suggestieve ontwerpen een zwijgzame bijdrage aan haar sterrenstatus.

Jurken die geschiedenis schreven

Travilla's meest beroemde creatie is de witte 'metro-jurk' in de beroemde nachtelijke scène van The Seven Year Itch, die opwaait boven een rooster en het publieke beeld van Monroe daarmee vereeuwigt. Voor de stof koos hij ivoorwitte celluloseacetaat-crêpe; hij hield meer van natuurlijke stoffen als zijde, maar een synthetische component was noodzakelijk om de structuur van zonnestraalplooien (sunburst pleats) te krijgen. Om dat kunstje te klaren, leunde Travilla niet op lokale naaisters, maar stuurde hij de stof naar de gezusters Antonini in Rome. Zij brachten de plooien handmatig aan. De jurk werd in 2011 voor 4,6 miljoen dollar geveild.

Twee jaar eerder toonde Travilla al hoe goed hij onder druk werkte, met de roze avondjurk in Gentlemen Prefer Blondes (1953). Voor het nummer Diamonds Are a Girl's Best Friend had hij oorspronkelijk een nauwelijks verhullende visnet bodysuit ontworpen. Een uitstekend idee, vond de studiobaas, tot Monroe's naaktfoto's boven tafel kwamen, met alle gevolgen vandien. Hij kreeg 48 uur voor een bedekkend alternatief. Travilla naaide in recordtempo een strapless jurk van zijde in 'shocking pink', verstevigd aan de binnenkant met vilt. De grote strik achterop is er niet zomaar opgespeld, maar met een ingewikkelde plissé aan de bovenkant van het lijfje bevestigd.