Mode-burn-out voorkomen: hoe de 'always on'-modus de creativiteit in de branche blokkeert

Lisa Krage is de oprichtster van Swiss Performance Systems en specialist in performance coaching en gezondheid binnen organisaties. Ze ontwikkelt meetbare prestatiesystemen voor toppresteerders in veeleisende functies en voor ambitieuze bedrijven. Haar basis hiervoor zijn wetenschappelijke stress- en prestatiediagnostiek, methoden uit de topsport en meer dan een decennium aan ervaring in internationale zakelijke omgevingen. Haar credo: gezondheid en succes zijn geen tegenstelling, ze gaan hand in hand.

Voordat ze eind vorig jaar voor zichzelf begon, was ze actief in verschillende functies in de sportartikelenbranche. Eerst voor het Duitse concern Adidas en recentelijk als Brand Communications & Athletes Lead voor Europa, het Midden-Oosten en Afrika (EMEA) bij het Zwitserse sportmerk On. Ze ervoer van dichtbij wat modern leiderschap van het lichaam vraagt en wat de beste presteerders onderscheidt van degenen die opgebrand zijn. Hoge prestaties kent ze ook uit eigen ervaring als actieve wedstrijdatlete op de baan.

Deze twee werelden combineert ze nu in Swiss Performance Systems. FashionUnited sprak met haar over hoe stress de creativiteit en prestaties meetbaar beïnvloedt en welke tips ze zou geven aan leidinggevenden in de mode-industrie.

U bent actief op het gebied van stressdiagnostiek en performance consulting. Welke eerste tips geeft u bedrijven om het welzijn van hun medewerkers te bevorderen?

Mijn eerste tip: meten is weten. We nemen dagelijks datagestuurde beslissingen in het bedrijf – omzet, groei, marges. Waarom dan niet ook als het om gezondheid gaat?

Gezondheidsdagen, lezingen over slaap en workshops over veerkracht kennen we allemaal. Het probleem? De meeste van deze initiatieven worden gemeten op basis van het aantal deelnemers, niet op hun effect. Daarom hebben de meeste corporate health managers met wie ik spreek moeite om hun middelen uit te breiden. Geen data, geen bewezen effect, geen budget.

Heeft u zelf dergelijke ervaringen opgedaan in uw carrière?

Ja, dat heb ik zelf meegemaakt. We hebben ooit 10.000 Zwitserse frank (ongeveer 10.845 euro) geïnvesteerd in een slaapexpert. Twee uur presentatie, goed bezocht, goede feedback. Mijn eerlijke inschatting achteraf: als die twee uur niet leiden tot concrete gedragsveranderingen, zoals de toewijding aan acht uur slaap per dag of regelmatige bedtijden, dan was het voor de medewerkers nuttiger geweest om die twee uur gewoon te slapen.

Dit is geen kritiek op slaapexperts. Het is kritiek op het systeem. Zolang corporate health niet wordt gemeten met KPI's, net als elke andere afdeling, blijft het een leuke extra in plaats van een strategische infrastructuur. We hebben eerst data nodig in plaats van algemene wellness-aanbiedingen om te begrijpen waar prestaties echt verloren gaan. Want alleen wat gemeten wordt, kunnen we aanpakken en middelen zinvol toewijzen.

Welke structurele problemen die werknemers belasten, zijn diep geworteld in modebedrijven?

De mode-industrie draait op cycli: strakke deadlines, seizoensgebonden collecties en de constante druk van het volgende seizoen. De ontwikkeling van een nieuw product in de sportmode-industrie duurt meestal twee jaar, van concept tot lancering. Alleen kleuraanpassingen gaan sneller; nieuwe innovaties duren drie jaar of langer. De modekalender is strak gepland.

Wat vaak wordt vergeten, is dat topprestaties herstel vereisen. In de topsport zou niemand van atleten verwachten dat ze twaalf maanden achter elkaar in topvorm zijn. Na de wedstrijdfase volgt altijd een herstelfase. In de sportmodebranche is dat anders. Hier volgen modeshows, marathons en campagnelanceringen elkaar snel op. Dat is een structureel probleem.

Zijn er specifieke gevolgen van aanhoudende stress die u in het bijzonder opmerkt?

Wat ik in veel profielen van mijn cliënten zie, herken ik uit eigen ervaring. Ik heb jarenlang in een prestatiegerichte omgeving gewerkt en daarbij de klassieke waarschuwingssignalen genegeerd. Ik sleepte me door de dag met koffie, werkte door als ik ziek was en zodra ik eindelijk op vakantie ging, werd ik meteen ziek. Dat is geen toeval. Het lichaam wacht tot het zichzelf rust mag ‘gunnen’ en haalt dan in wat het heeft onderdrukt.

Dit is precies hetzelfde patroon dat ik bij de meeste high-performers zie: het verloren vermogen om te kunnen ‘ontspannen’. De klassieke uitspraak is: “Ik kom thuis en kan gewoon niet uitschakelen.” Dat is geen karakterprobleem, dat is biologie.

Wat schuilt hierachter?

We spreken van een ontregeling van het stressreactiesysteem. Het lichaam bevindt zich voortdurend in een sympathische of geactiveerde toestand, de ‘always on’-modus. Het onderzoek hierover is duidelijk: studies tonen aan dat werkgerelateerde chronische stress consistent samenhangt met een verhoogde hartslag, een verhoogd cortisolniveau en een verminderde hartslagvariabiliteit. Het lichaam verliest letterlijk het vermogen om flexibel te schakelen tussen spanning – de ‘vecht-of-vlucht-modus’ – en herstel – de ‘rust-en-verteer-modus’.

Wat zou u leidinggevenden in de mode-industrie aanraden om de langetermijngevolgen van stress te verminderen?

Breng eerst de huidige situatie in kaart. Hoe staat het met mijn lichamelijke reserves? Wat zijn mijn stresspatronen? Kan ik mezelf nog reguleren en zo ja, wat helpt me daar echt bij? Hiervoor zijn verschillende meetmethoden beschikbaar, van een langdurig ECG en biomarkertests tot vragenlijsten.

Volgens studies kan een gezonde levensstijl het risico op bepaalde chronische ziekten aanzienlijk verlagen en de levensverwachting aanzienlijk verhogen. Sommige longevity-klinieken spreken zelfs van een verhouding van 80 tot 20: 80 procent van onze gezondheid zou worden beïnvloed door levensstijl, omgeving en gewoonten, terwijl genen voor maximaal 20 procent een rol spelen. De eigen invloedssfeer is dus enorm.

Wat is de volgende stap nadat de huidige situatie is vastgesteld?

Dan zijn het de basisprincipes die het verschil maken. Geen cryokamers of dure infusen, maar slaap, beweging, voeding en sociale contacten. Ik spreek hier niet alleen uit wetenschappelijke overtuiging, maar ook uit eigen ervaring. Vroeger begon ik mijn training op een nuchtere maag, sloeg ik maaltijden over als het druk was en vroeg ik me af waarom mijn energieniveau 's middags zo laag was. Nu weet ik dat dit geen kwestie van wilskracht was. Een onstabiele bloedsuikerspiegel veroorzaakt stress in het lichaam, wat kan aanvoelen als angst of zelfs paniek.

De cruciale vraag is: hoe maak ik van deze basisprincipes mijn standaard, zodat ze ook een stressvolle werkweek of een zakenreis doorstaan? Ik reis bijvoorbeeld altijd met hardloopschoenen en kies hotels met een fitnessruimte. Dat klinkt eenvoudig, maar het is een mentaliteit. En eerlijk gezegd zou ik geen werkgever kiezen die niet actief een omgeving creëert waarin mijn gezondheid en prestatievermogen worden gestimuleerd en waar de gezonde keuze makkelijker is dan de ongezonde.

Ontwerpers balanceren tussen creativiteit en de druk om collecties af te ronden. Vanaf welk punt blokkeert fysiologische stress het creatieve proces?

Lichaam en geest zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Stress is multidimensionaal en altijd ook biologisch. Elke negatieve gedachte, elke deadline, elk conflict veroorzaakt een biochemische reactie in het lichaam. Catecholaminen komen vrij, de hartslag stijgt, het cortisolniveau stijgt en de hersenen schakelen over op de overlevingsmodus. En in de overlevingsmodus is creativiteit het laatste waar middelen voor worden gebruikt. Chronische stress vernietigt precies de mentale toestand die nodig is voor creatief werk. In de overlevingsmodus wordt niet gecreëerd, maar gereageerd.

Ik floreer onder kortdurende druk, net als bij een wedstrijd. Dat heb ik uit de topsport. Ik ben dan zeer productief en oplossingsgericht. Bij langdurige stress merk ik echter sterk dat mijn creatieve vermogens afnemen. Dan is de capaciteit van mijn zenuwstelsel zeer beperkt.

Zijn er dan ook parallellen tussen topsporters en leidinggevenden?

Absoluut, dat is de kern van mijn aanpak. Ik zie leidinggevenden als topsporters: de zakelijke atleet. Beiden staan onder constante druk en moeten topprestaties leveren.

Neem een concreet voorbeeld uit de sportwetenschap. Een vochtverlies van slechts een tot twee procent van het lichaamsgewicht beïnvloedt de prestaties meetbaar: concentratie, kracht en reactietijd nemen af. Atleten die tien seconden langzamer zijn dan hun persoonlijk record, slaan onmiddellijk alarm. In de bedrijfswereld negeren we dagelijks waarschuwingssignalen.

Het verschil tussen atleten en leidinggevenden? Atleten worden ondersteund met diagnostische hulpmiddelen, herstelprotocollen, mentale coaching en voedingsadvies. Ik had de eer om bij sportmerk On een dergelijk systeem mede op te bouwen: het ‘360° Athlete Support’-programma. Mijn doel is om dit principe over te brengen naar de zakenwereld.

Welke lessen heeft u over het algemeen geleerd uit uw tijd bij On?

Mijn belangrijkste les uit meer dan negen jaar in de sportindustrie is: cultuur is sterker dan motivatie. Motivatie is vluchtig; het werkt als alles makkelijk gaat. Cultuur is wat je draagt als het moeilijk wordt.

Ik heb zelf ervaren hoe een omgeving waarin gezonde keuzes de norm zijn, zoals hardlopen tijdens de lunchpauze, een verse, gezonde kantine en wandelvergaderingen, ertoe leidt dat je gewoonten ontwikkelt die je alleen waarschijnlijk nooit zo consequent had volgehouden. De omgeving doet het werk. Dit heeft mijn hele kijk op duurzame prestaties veranderd en vormt nu de basis van mijn werk met leidinggevenden en bedrijven.

Kunstmatige intelligentie (KI) wordt steeds meer geïntegreerd in creatieve en zakelijke processen. Ziet u deze tools als een oplossing voor stress of als een extra drukfactor, omdat de verwachtingen ten aanzien van prestaties en snelheid toenemen?

Dat hangt af van hoe je ze inzet. Persoonlijk ben ik nooit bang geweest dat KI mijn baan zou vervangen. Ik heb een zeer uitgesproken groeigerichte mindset en ben voortdurend bezig met leren en mezelf ontwikkelen. Wie vandaag de dag bang is voor KI, moet zich afvragen: wat zijn mijn sterke punten die KI op korte termijn niet kan overnemen? Welke – menselijke – vaardigheden worden in de toekomst nog belangrijker?

KI versnelt de output – data-analyses, structuren, het opstellen van teksten – maar menselijke capaciteiten zoals stressregulatie voor strategische beslissingen onder druk, emotionele intelligentie voor het opbouwen van zakelijke relaties en een fit, gezond lichaam voor het nodige zelfvertrouwen zijn op korte termijn niet te automatiseren. Dat wordt de komende jaren het beslissende concurrentievoordeel.

In hoeverre kan stressdiagnostiek helpen om de productiviteit te verhogen en het aantal fouten te verminderen?

Ik zie stressdiagnostiek als een hulpmiddel om de menselijke (prestatie)capaciteit te vergroten en als een vroegtijdig waarschuwingssysteem voor burn-out. Ik weet uit eigen ervaring hoe lang je deze waarschuwingssignalen kunt negeren. Ziek zijn op vakantie, het gevoel nooit echt te kunnen uitschakelen, 's ochtends uitgeput wakker worden ondanks voldoende slaap: dit zijn geen vage klachten, maar meetbare biologische toestanden.

Studies tonen aan dat burn-outpatiënten al maanden van tevoren veranderde cortisolpatronen vertonen. Wie deze signalen vroegtijdig herkent, kan ingrijpen voordat de schade ontstaat. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft stress niet voor niets de ‘gezondheidsepidemie van de 21e eeuw’ genoemd. En de cijfers zijn duidelijk: een enkel geval van burn-out kost een bedrijf vier tot zes maandsalarissen aan verzuim, en dat is slechts het topje van de ijsberg. Daarbij komen nog productiviteitsverlies, personeelsverloop en reputatieschade. Afhankelijk van de grootte van het bedrijf kan dit oplopen tot enkele miljoenen per jaar. Daarom zie ik corporate health en stressdiagnostiek niet als een kostenpost, maar als risicobeheer.

Dit interview is schriftelijk afgenomen.